Hyperfocale afstand

Hyperfocale afstand

De hyperfocale afstand is de scherpstelafstand waarbij de scherptediepte, volgens een gekozen scherptecriterium, van ongeveer de helft van die afstand tot oneindig loopt. “Scherp” betekent hier aanvaardbaar scherp bij de gekozen weergavegrootte; het hele beeld is niet overal even scherp.

Hyperfocale afstand berekenen

Om de grootst mogelijke scherptediepte te kunnen realiseren, heb je de gegevens nodig van het diafragma, de brandpuntsafstand (objectief) en het sensorformaat van je camera. Met deze gegevens kun je aan de hand van een formule de grootst mogelijk scherptediepte berekenen.

Formule

H= de hyperfocale afstand
f= de brandpuntsafstand van je lens in mm
N= het diafragma
c= 0.03 (voor een fullframecamera) of 0.02 (voor een 1.5/1.6x-cropcamera)

Voorbeeld:

Voor een 1.6x-cropcamera op 16mm met een diafragma van f/8 is dit de berekening:

Met c = 0,02 mm geeft H = f² / (N × c) + f bij 16 mm en f/8 een hyperfocale afstand van 1616 mm, afgerond 1,6 meter. Bij scherpstellen op die afstand loopt de aanvaardbare scherpte ongeveer van 0,8 meter tot oneindig. De gekozen c-waarde is een praktische aanname; bij grote afdrukken of sterke uitsneden kun je een strenger scherptecriterium nodig hebben.

Onderweg berekenen

Tijdens het fotograferen hoef je geen rekenmachine mee te nemen. Er zijn handige tabellen beschikbaar, bijvoorbeeld de ‘Foto Buddy – Hulpkaart: Hyperfocale afstand’, waarop het aantal millimeter en het diafragma staat. Daarop kun je heel snel de hyperfocale afstand aflezen. Let er wel op dat je de juiste tabel gebruikt want de ene tabel is voor een fullframecamera en de andere voor een APS-C-sensor (met cropfactor 1.5/1.6x). Ook zijn er diverse apps (gratis) beschikbaar. Kijk zelf even welke jou het handigste lijkt.

Afstand bepalen bij het fotograferen

Je zult de afstand waarop je scherp stelt in moeten schatten. Een handig hulpmiddel om te gebruiken is een laserafstandsmeter, als je dat erg lastig vindt. Veel lenzen hebben wel een afstandsschaal, maar deze is niet makkelijk te gebruiken. Stel scherp op de grond op de afstand die aangegeven wordt in de tabel. Zet daarna de autofocus uit, zodat de camera niet opnieuw scherp gaat stellen, zodra je de knop indrukt. Maak dan de foto en bekijk de foto. Zoom in om te kijken of de scherpte juist is. Door de hyperfocale afstand vaker te gaan gebruiken zul je ook makkelijker de afstand waarop je scherp stelt in kunnen schatten.

Beste scherptediepte – welk objectief?

Je kunt de hyperfocale afstand voor ieder objectief berekenen. Bij hetzelfde diafragma en scherptecriterium ligt deze bij een langere brandpuntsafstand juist verder weg. Met 200 mm, f/8 en c = 0,02 mm is dat ongeveer 250 meter. Een telelens is daardoor minder geschikt om een nabije voorgrond én de horizon aanvaardbaar scherp te krijgen. Met een groothoeklens is de hyperfocale afstand veel korter. Begin bijvoorbeeld met f/8 of f/11 en controleer het resultaat; een heel klein diafragma kan door diffractie fijne details verminderen.

Onderwerp op de voorgrond is onscherp

Als je een onderwerp op de uiterste voorgrond hebt staan kan het gebeuren dat het onderwerp niet scherp in beeld komt bij het gebruik van de hyperfocale afstand. Je zou dan iets af kunnen wijken en iets voor de hyperfocale afstand scherp kunnen stellen als dat belangrijk is. Daardoor zal de horizon iets minder scherp zijn, maar dat valt minder op dan een wazig onderwerp op de voorgrond.

Tot slot

Als je gebruik maakt van de hyperfocale afstand, is het natuurlijk nog niet zo dat je gegarandeerd scherpe foto’s kan maken. Je moet gebruik maken van een goed statief, afstandsbediening/ontspanknop en de techniek goed kunnen gebruiken om een scherpe landschapsfoto te kunnen maken. In sommige situaties, zoals bij mist, is het effect minder effectief.

Stappenplan

• Gebruik de A-, AV- of M-stand;
• Gebruik een stevig statief, zet stabilisatie (op de lens) uit en zorg dat de schouderband niet kan bewegen;
• Bepaal de afstand (met de hulpkaart ‘Hyperfocale Afstand’);
• Stel scherp op de grond op de juiste afstand volgens de tabel;
• Schakel de autofocus uit (handmatig scherpstellen) en bepaal nu de compositie;
• Gebruik een afstandsbediening of de timer;
• Bekijk de foto, zoom goed in en kijk of de scherpte juist is.

Veel plezier! #blijfklikken

Hyperfocale Afstand Calculator

Scherptediepte Calculator