Je stelt scherp op een bloem, maar de achtergrond blijft onrustig. Of één persoon is scherp en de rest van de groep niet. Scherptediepte gaat over het gebied voor en achter je scherpstelpunt dat nog voldoende scherp wordt weergegeven.
Inhoud van dit artikel
Wat is scherptediepte?
Bij een kleine scherptediepte is maar een beperkt gebied voldoende scherp. Bij een grote scherptediepte strekt dat gebied zich verder naar voren en achteren uit. Het is geen harde grens: scherpte loopt geleidelijk over in onscherpte.
Hoe scherp iets lijkt, hangt ook af van de afdrukgrootte en de afstand waarop je kijkt. Een kleine weergave op je telefoon kan scherper lijken dan dezelfde foto sterk ingezoomd. Bekijk het resultaat daarom ook op het formaat waarvoor je de foto gebruikt.


Welke drie instellingen en afstanden tellen mee?
- Diafragma: bij dezelfde afstand en brandpuntsafstand geeft een grotere opening, dus een lager f-getal, minder scherptediepte.
- Afstand tot je onderwerp: dichtbij scherpstellen geeft bij dezelfde overige instellingen minder scherptediepte dan verder weg scherpstellen.
- Brandpuntsafstand: bij dezelfde camera-afstand en hetzelfde f-getal geeft een langere brandpuntsafstand minder scherptediepte.
De afstand tussen onderwerp en achtergrond beïnvloedt daarnaast hoe onscherp die achtergrond wordt weergegeven. Meer ruimte achter je onderwerp maakt de achtergrond vaak rustiger, ook als het scherpe gebied rond je onderwerp zelf gelijk blijft.
Hoe maak je een wazige achtergrond?
- Kies een onderwerp met wat ruimte achter zich.
- Gebruik A of Av en begin bij een lage f-waarde die je lens aankan.
- Ga binnen de scherpstelmogelijkheden van je lens wat dichterbij.
- Stel zorgvuldig scherp op het belangrijkste detail, bijvoorbeeld een oog.
- Controleer of genoeg van je onderwerp scherp is. Kies anders een hoger f-getal.
Je hoeft niet meteen een andere lens te kopen. Met je huidige zoomlens kun je eerst kijken wat afstand doet. Zoom je in en loop je daarna naar achteren om hetzelfde kader te houden, dan verander je meerdere factoren tegelijk. Vergelijk daarom rustig één verandering per keer.
De kwaliteit en vorm van de achtergrondonscherpte noemen we bokeh. Dat is iets anders dan de grootte van het scherpe gebied.
Hoe krijg je meer scherptediepte?
Kies bij dezelfde situatie een kleinere opening, bijvoorbeeld f/8 in plaats van f/2.8. Meer afstand tot je onderwerp of een kortere brandpuntsafstand kan ook helpen. Bedenk wel wat dat doet met je uitsnede.
Meer scherptediepte betekent niet automatisch meer detail. Heel kleine openingen zoals f/16 of f/22 kunnen door diffractie fijn detail zachter maken. Er is geen universeel ideaal diafragma van f/11: lens, camera, afstanden en je doel bepalen wat passend is.
Let ook op de sluitertijd. Een kleinere opening vraagt bij hetzelfde licht om een langere sluitertijd of een hogere ISO. Een bewogen foto los je niet op met meer scherptediepte.
Waar stel je scherp bij een groep of landschap?
Bij een groep is de opstelling belangrijk. Mensen die ongeveer op dezelfde afstand staan, zijn makkelijker samen scherp te krijgen. Stel zorgvuldig scherp en controleer ieder gezicht. Een enkele voorbeeldwaarde voor het diafragma is geen garantie.
Bij een landschap controleer je zowel de voorgrond als de verte. De verdeling voor en achter je scherpstelpunt is niet altijd één derde en twee derde; die verandert met de situatie.
Wil je dat verder onderzoeken, lees dan over de hyperfocale afstand. Die methode gaat uit van aannames over wat nog acceptabel scherp is. Controleer ook dan zelf het resultaat. De basis van scherpstellen met je camera blijft daarbij belangrijk.
Welke rol speelt het sensorformaat?
Vergelijk je verschillende sensorformaten, dan moet je ook bepalen wat je gelijk houdt: de lens, afstand, uitsnede en uiteindelijke weergave. Alleen “full-frame heeft minder scherptediepte” is daarom te kort.
Voor dezelfde uitsnede vanaf dezelfde plek gebruik je op een grotere sensor meestal een langere brandpuntsafstand. Bij hetzelfde f-getal kan dat minder scherptediepte geven. Een 50mm-lens blijft op een kleinere sensor gewoon 50 mm; de beeldhoek verandert. Meer uitleg vind je bij cropfactor en beeldsensor.
Wat vraagt scherptediepte bij portret en macro?
Bij portretfotografie wil je meestal de ogen scherp. Van heel dichtbij kan een groot diafragma zo weinig scherptediepte geven dat het tweede oog of een deel van het gezicht onscherp wordt. Kies zo nodig een kleinere opening en controleer opnieuw.
Bij macrofotografie is de scherptediepte vaak erg klein. Een statief kan camerabeweging beperken, maar een bloem in de wind blijft bewegen. Soms past een klein scherp detail juist goed bij de foto; soms zijn meerdere opnamen met verschillende scherpstelafstanden een vervolgstap.
Oefening: verander één factor tegelijk
Zet een voorwerp op tafel met ruimte tot de achtergrond. Maak eerst vanuit dezelfde positie foto’s met verschillende diafragma’s. Houd de zoomstand gelijk en stel steeds op hetzelfde punt scherp.
Houd daarna het diafragma gelijk en verander alleen je afstand tot het voorwerp. Vergelijk het scherpe gebied. Zet vervolgens alleen de achtergrond verder weg. Zo leer je het verschil tussen scherptediepte rond je onderwerp en achtergrondonscherpte herkennen.
In Nikon’s uitleg over scherptediepte vind je meer voorbeelden van die samenhang.
Veelgestelde vragen over scherptediepte
Waarom is niet de hele foto scherp op f/11? Afstanden, brandpuntsafstand en je scherpstelpunt tellen ook mee. Er is geen f-getal dat alles automatisch scherp maakt.
Helpt oogdetectie bij een kleine scherptediepte? Het kan helpen de ogen te vinden, maar garandeert geen scherpe foto. Beweging en te weinig scherptediepte blijven mogelijke oorzaken.
Kan ik scherptediepte uit een tabel halen? Een berekening kan een uitgangspunt geven als je camera, brandpuntsafstand, diafragma en afstand invoert. De uitkomst hangt af van de gebruikte aannames. Controleer de foto zelf.
