Wat is ISO in de fotografie? Voor elk moment de juiste waarde!

Wat is ISO?

ISO is de naam van de International Organization for Standardization, die internationale normen vastlegt. In de fotografie gebruiken we ISO als aanduiding voor een instelling die de helderheid van de opname beïnvloedt.

De ISO-waarde is onderdeel van de belichtingsdriehoek en werkt samen met diafragma en sluitertijd. Bij gelijkblijvend diafragma en dezelfde sluitertijd wordt de foto helderder als je ISO verhoogt. Veel camera’s hebben een basis-ISO van 100 of 200. De reeks 100 – 200 – 400 – 800 – 1600 – 3200 – 6400 bestaat uit stappen van één stop.

Hoe werkt ISO?

Voor een goede foto heb je voldoende licht nodig. Kun je de sluitertijd niet verlengen omdat je onderwerp beweegt, en wil of kun je het diafragma niet verder openen? Dan kun je ISO verhogen om de opname helderder weer te geven.

ISO verhogen verandert niet hoeveel licht de sensor opvangt: dat wordt bij dezelfde scène bepaald door diafragma en sluitertijd. Een hogere ISO kan wel helpen om met een korte sluitertijd te fotograferen. Een scherpe foto met wat ruis is vaak bruikbaarder dan een bewogen foto met een lage ISO.

ASA

ASA is de afkorting voor American Standardisation Association. Dit komt nog uit de tijd van de filmrolletjes. Destijds had je, net als nu met ISO, een hoog ASA getal nodig om in moeilijke lichtomstandigheden te kunnen fotograferen. Je moest dus het juiste filmrolletje kiezen en maar hopen dat je de juiste had gekozen. Gelukkig kan je tegenwoordig op een knop drukken op je camera om de ISO waarde aan te passen. 

ISO-waarde instellen

Het ligt een beetje aan de camera die je hebt, maar de ISO-waarde is altijd in te stellen in het menu. De meeste camera’s hebben overigens ook een ISO knop. Hiermee kan je samen met het instelwiel makkelijk en snel de ISO-waarde veranderen. Het is aan te raden om die combinatie knoppen te gebruiken, omdat dit veel sneller is.

ISO en ruisvorming

Waarom zou je ISO niet altijd hoog zetten? Bij weinig opgevangen licht wordt ruis relatief duidelijk zichtbaar. Die zie je als korrels of kleurspikkels, vooral in donkere delen. Gebruik daarom een lage ISO als je daarmee ook de gewenste sluitertijd en scherptediepte kunt behouden.

Waarom krijg ik ruis?

Ruis ontstaat onder andere door willekeurige variaties in het opgevangen licht en door de elektronica van de camera. Vangt de sensor weinig licht op, dan is die ruis relatief sterk ten opzichte van het beeldsignaal. Een hoge ISO komt vaak voor in zulke omstandigheden. De sensor is dan niet te langzaam en de korrels zijn niet simpelweg allemaal defecten. Met meer opgevangen licht kun je de verhouding tussen beeldsignaal en ruis verbeteren.

Hoe krijg ik minder ruis?

Wil je ruis beperken? Kijk eerst of je meer licht kunt opvangen zonder ongewenste bewegingsonscherpte of een te kleine scherptediepte te krijgen. ISO verhogen blijft een goede keuze als je anders de foto mist.

Langere sluitertijd

Met een langere sluitertijd vangt de sensor meer licht op, zodat je een lagere ISO kunt kiezen voor een vergelijkbare helderheid. Een statief helpt tegen beweging van de camera, maar houdt een bewegend onderwerp niet stil.

Groter diafragma

Een groter diafragma betekent een grotere opening en een lager f-getal, bijvoorbeeld f/2.8 in plaats van f/5.6. Daardoor valt bij dezelfde sluitertijd meer licht op de sensor en kun je een lagere ISO kiezen. Houd er rekening mee dat de scherptediepte kleiner wordt: minder van de scène is dan scherp.

Flitser 

Je kunt natuurlijk ook gewoon extra licht toevoegen door middel van een flitser. Hierdoor kan je dus de ISO-waarde laag houden. Bijkomend voordeel is dat je niet met een lange sluitertijd hoeft te werken. Dit is handig als er veel beweging is, bijvoorbeeld tijdens het fotograferen van sporters. 

Minder ruis met grotere sensor

Een grotere sensor kan bij vergelijkbare omstandigheden en dezelfde weergavegrootte een voordeel hebben bij weinig licht. Hoeveel ruis je ziet, hangt ook af van de sensortechniek, de hoeveelheid opgevangen licht en de beeldbewerking. Een full-frame camera geeft dus niet automatisch in iedere situatie minder ruis. Het aantal megapixels alleen vertelt evenmin hoe goed een camera bij weinig licht presteert.

Welke ISO-waarde wanneer

Kies eerst het diafragma voor de gewenste scherptediepte en een sluitertijd die past bij de beweging. Stel daarna ISO zo in dat de foto de gewenste helderheid krijgt. ISO verhogen is geen laatste redmiddel: het is een normaal onderdeel van fotograferen. De waarden hieronder zijn voorbeelden, geen vaste regels.

ISO-waarde overdag

Bij voldoende daglicht kun je vaak beginnen met ISO 100 of 200. Voor snelle actie kan ook overdag een hogere ISO nodig zijn om een korte sluitertijd te halen. Binnen kan ISO 400 of 800 een startpunt zijn, maar bij weinig licht heb je mogelijk veel meer nodig. Controleer je resultaat.

ISO-waarde ‘s avonds 

In de schemering of ’s nachts kun je bijvoorbeeld ISO 1600 of 3200 nodig hebben wanneer je uit de hand of met een bewegend onderwerp fotografeert. Bij een stilstaand onderwerp vanaf statief kun je vaak juist een lage ISO en lange sluitertijd gebruiken. De juiste waarde hangt af van het aanwezige licht, je diafragma en je sluitertijd.

Welke ISO-waarde bij flitsen?

Een flitser voegt licht toe aan je onderwerp. Daardoor kun je vaak een lagere ISO gebruiken. De juiste instelling hangt ook af van de flitskracht, de afstand tot het onderwerp en hoeveel omgevingslicht je in beeld wilt behouden.

Hoeveel ISO bij bewolkt weer?

Ook bij bewolkt weer wil je nog steeds een lage ISO hebben. Vergroot desnoods je diafragma (klein getal) zodat er meer licht naar binnen kan komen. 

Wil je weten hoe ISO past bij de andere camera-instellingen? Begin bij onze uitleg over fotografie voor beginners.

Wil je deze instellingen samen oefenen, met persoonlijke begeleiding? In de online fotografie cursus leer je stap voor stap fotograferen met je eigen camera.